Over het onderzoek
Dezelfde foto, een ander bordje eronder, en plots kijk je naar iets anders. Dit onderzoek vertrekt vanuit een eenvoudige vraag: benoemt een titel een beeld alleen, of helpt ze het beeld mee maken?
Het probleem
Is een titel een etiket dat naast een kunstwerk hangt, of een deel van het werk zelf? Als één en dezelfde foto onder een andere titel anders wordt ervaren, dan zit de betekenis blijkbaar niet volledig in wat zichtbaar is. Ze ontstaat ergens tussen het kijken en het benoemen.
Het kader
De Franse denker Roland Barthes beschreef hoe taal de betekenis van beelden kan sturen. De Amerikaanse filosoof Jerrold Levinson gaat nog een stap verder: volgens hem is de titel geen bijkomstigheid, maar een constituerend onderdeel van het kunstwerk. In zijn woorden: “A work differently titled will invariably be aesthetically different.” (Levinson, 1985)
Ook empirisch onderzoek ondersteunt dat idee. Studies van Leder, Carbon en Ripsas (2006) en van Gerger en Leder (2015) tonen aan dat titels het begrip en de waardering van kunstwerken meetbaar kunnen beïnvloeden, vooral wanneer ze een interpretatie suggereren.
De opzet
Het beeld op dit platform is tegelijk kunstwerk en meetinstrument. Elke bezoeker krijgt dezelfde foto te zien, maar onder één willekeurig toegewezen conditie: een beschrijvende titel, een focussende titel, een elaboratieve titel, of geen titel.
Vervolgens beoordeelt de bezoeker:
- hoe goed het beeld begrepen wordt;
- hoe sterk het beeld ervaren wordt;
- één woord dat volgens hem of haar bij het beeld past.
Omdat iedere bezoeker slechts één versie ziet, kunnen eerdere blootstellingen het resultaat niet beïnvloeden. De vergelijking ontstaat pas wanneer alle antwoorden samen worden bekeken.
Eerlijk over de grenzen
Dit is een artistiek onderzoek, geen gecontroleerd laboratoriumexperiment. De deelnemers vormen een gelegenheidssteekproef, de omgeving is online en het aantal deelnemers is beperkt. De resultaten zijn daarom indicatief en exploratief, niet definitief of bewijzend.
Wat dit onderzoek vooral zichtbaar maakt, is een ervaring die veel mensen herkennen: hoe één enkel woord onze blik op een beeld kan veranderen.